„Przestępstwa białych kołnierzyków”, czyli „nowe” oblicze przestępczości gospodarczej
„Przestępstwa białych kołnierzyków” (ang. „White-Collar Crimes”), zaliczane do przestępstw gospodarczych są coraz częściej popełnianym rodzajem przestępstw. Dzieje się tak z uwagi na to, że przestępstwa te są trudne do wykrycia i przynoszą większe zyski niż tradycyjne przestępstwa takie jak np. rozboje, napady. Zazwyczaj czyny, jakich dopuszczają się sprawcy tego rodzaju przestępstw, godzą w interesy budżetu Państwa lub sektora prywatnego.
Termin „przestępstwa białych kołnierzyków” wprowadzony został przez Edwina H. Sutherlanda w trakcie wykładu wygłoszonego dla Amerykańskiego Towarzystwa Socjologicznego w 1939 r. W definicji wskazano, że przestępstwa te zazwyczaj popełniają osoby poważane, o wysokim statusie społecznym i w związku z wykonywaną pracą. Przykładem przestępstw zaliczanych do tego „gatunku” są m.in. oszustwa gospodarcze, przekupstwa, defraudacje, cyberprzestępczość, pranie brudnych pieniędzy czy działanie na szkodę spółki.
W 2014 r. w Wielkiej Brytanii firma PwC przeprowadziła badania z których wynika, że najczęściej spotykanym rodzajem przestępstw w firmach są oszustwa i sprzeniewierzanie aktywów – ok. 65%. Najczęściej w przypadku wykrycia przestępstwa popełnionego przez pracownika, firmy podejmowały kroki w kierunku zwolnienia danej osoby (ok. 88%), informowały o tym fakcie organy ścigania (ok. 63%), a także dochodziły roszczeń na drodze cywilnej (ok. 36%). Warto jedynie na marginesie wskazać, iż Wielka Brytania jest jednym z państw Unii Europejskiej, w którym statystyka występowania tzw. white-collar crime jest najwyższa. Taki rezultat wynika przede wszystkim z tego, iż to właśnie w tym państwie mają zastosowanie najlepsze techniki wykrywania tego typu przestępstw (m.in. stosowane przez instytucję śledczą wyspecjalizowaną do takich działań – The Serious Fraud Office (SFO) ) oraz istnieje najbardziej restrykcyjna regulacja prawna przeciwdziałaniu im i ich zwalczaniu (za przykład czego może posłużyć chociażby Bribery Act 2010).
W Polsce natomiast w 2014 r. odnotowano 920 zorganizowanych grup przestępczych, z czego 388 zajmowała się głównie pozyskiwaniem zysków z nadużyć gospodarczych (zaliczano do tego przestępczości „białych kołnierzyków”). W porównaniu z rokiem 2013 wzrosła ilość grup zorganizowanych trudniących się przestępczością gospodarczą z 344 do 388.
Zgodnie z informacjami umieszczonymi na stronie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (www.mswia.gov.pl) „według danych Policji, za lata 2003-2014, liczba stwierdzonych przestępstw gospodarczych pozostaje na zbliżonym poziomie i w skali roku oscyluje wokół 150 tys. Od 2009 roku systematycznie spada natomiast liczba osób podejrzanych o przestępstwa gospodarcze. W 2013 roku osiągnęła najniższy poziom od ponad 10 lat i wyniosła 39.081 osób, natomiast w 2014 roku nastąpił jej minimalny wzrost do 39.125 podejrzanych. (…)” Taki obraz sprawy spowodowany jest m.in. tym, że przestępstwa gospodarcze są coraz bardziej zaawansowane i trudne do wykrycia, a także często popełniane są przez osoby nie wpisujące się w stereotyp „przestępcy”.
W dniach 11-12 marca 2016 r. odbyła się w Warszawie w gmachu Ministerstwa Rozwoju międzynarodowa konferencja organizowana przez Europejskie Stowarzyszenie Studentów Prawa ELSA Warszawa pt. „International Conference on Comparative Law”, na której została poruszona problematyka przestępstwa białych kołnierzyków. Jednym z prelegentów miała przyjemność być Mec. Patrycja Bartosz- Burdiak, która przedstawiła zagadnienie przestępstwa białych kołnierzyków w kontekście prawa brytyjskiego.
Więcej informacji o tym wydarzeniu znajduje się na stronie: http://iccl.elsa.warszawa.pl/pl/strona-glowna-2/
Patrycja G. Bartosz – Burdiak
Radca prawny