Zwrot nienależnie przyznanych płatności rolnośrodowiskowych – błędy pojawiające się ze strony Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

W ostatnim czasie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie odbyła się interesująca rozprawa dotycząca żądania zwrotu od beneficjanta płatności rolnośrodowiskowych przyznawanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (sygn. akt I Sa/Ol 483/16 – wyrok z dnia 06 październik 2016 r., nieprawomocny).

Sprawa dotyczyła decyzji ARiMR, w której to Kierownik Biura Powiatowego ARiMR ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności, tym samym nakazując beneficjentowi programu (rolnikowi) zwrot otrzymanej pomocy za lata wcześniejsze. Po złożeniu odwołania Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał decyzję w mocy, którą z kolei zaskarżono do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Beneficjenta programu w niniejszym postępowaniu reprezentowała mec. Patrycja Bartosz-Burdiak. Rozprawa zakończyła się uchyleniem zaskarżonej decyzji, z uwagi na naruszenia jakich dopuścił się organ rozpatrując sprawę.

W przedmiotowej sprawie ARiMR zarzuciła skarżącemu niewypełnienie zobowiązania rolnośrodowiskowego w roku 2013 i tym samym nakazała zwrot otrzymanej wcześniej płatności za lata 2010-2012. Istotą zobowiązania rolnośrodowiskowego jest bowiem to, że rolnik zobowiązuje się do jego przestrzegania przez okres 5 lat od momentu jego rozpoczęcia. W przypadku jego przerwania/ zaprzestania zobowiązany jest do zwrotu wcześniej otrzymanych płatności.

W rozpatrywanej sprawie ARiMR decyzję argumentowała tym, że w 2014 r. przeprowadzona został kontrola, w trakcie której wykryto nieprawidłowości dotyczące wypełniania zobowiązania rolnośrodowiskowego za rok 2013. Co ciekawsze organ nie wydał żadnej decyzji odnoszącej się do 2013 r. tym samym nie stwierdził, że doszło do przerwania zobowiązania rolnośrodowiskowego. Zamiast tego organ wyniki kontroli przeprowadzonej w postępowaniu o przyznanie płatności za rok 2013 oraz wizytacji jednej z kilku działek, co do których nastąpił spór o ich faktyczną powierzchnię stwierdzoną, odniósł do lat 2010-2012.

Warto podkreślić, że dopiero gdyby organ wydał decyzję odmawiającą przyznania płatności za rok 2013 i ustalił, że zobowiązanie rolnośrodowiskowe nie jest prawidłowo kontynuowane miałby podstawy do prowadzenia postępowania w zakresie żądania zwrotu od beneficjenta otrzymanych płatności za lata poprzednie. W związku z m.in. wyżej przedstawionymi okolicznościami, tj. wobec braku wydania decyzji dotyczącej przyznania płatności za 2013 r., sąd administracyjny uchylił decyzję w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych za lata 2010-2012.

Należy także zaznaczyć, że zgodnie z art. 18 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 w zw. z § 38 ust. 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, na podstawie kontroli (protokołu z kontroli) i ewentualnie stwierdzonych nieprawidłowości możliwe jest odniesienie skutków jedynie do płatności za rok, dla którego kontrola została przeprowadzona. Drugi z wymienionych przepisów stanowi, że jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach poszczególnych wariantów pakietów wymienionych w § 4 ust. 1 pkt. 2 (rolnictwo ekologiczne), pkt. 4, pkt. 5, pkt. 6 lub pkt. 8, płatność rolnośrodowiskowa w części dotyczącej danego wariantu przysługuje w danym roku w wysokości zmniejszonej o kwotę stanowiącą iloczyn (….).

Jak słusznie wskazał m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w uzasadnieniu wyroku z dnia 28 maja 2015 r., I SA/Rz 280/15 „powołane (wyżej) przepisy są podstawą odmowy przyznania płatności lub zmniejszenia tej płatności, m.in. jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach określonych warunków poszczególnych pakietów, ale jedynie w roku, w którym uchybienia te stwierdzono.

Rozmiar niezgodności zależy w szczególności od ciężaru skutków niezgodności, przy uwzględnieniu celów, którym miały służyć niespełnione kryteria. Zasięg niezgodności zależy w szczególności od skutków, jakie niezgodność wywiera na całość operacji. To, czy niezgodność jest trwała, zależy w szczególności od długości okresu, w którym występują jej skutki lub od możliwości wyeliminowania tych skutków za pomocą racjonalnych środków.

W związku z powyższym nie można automatycznie przy stwierdzeniu uchybień w zakresie przestrzegania wymagań w ramach poszczególnych pakietów i wariantów odnosić stwierdzonych uchybień do lat poprzednich. (….).

Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 marca 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 761/14, że sankcja, o której mowa w § 38 rozporządzenia rolnośrodowiskowego możliwa jest do zastosowania jedynie w odniesieniu do tego roku, w którym działanie skarżącego wyczerpało znamiona deliktu administracyjnego, to jest, w którym stwierdzono uchybienie polegające na niezachowaniu wymogów dotyczących danego wariantu.”

Drugą kwestią zarzucaną przez organ w niniejszym postępowaniu była okoliczność niewypełnienia zobowiązania z uwagi na to, że na gruntach objętych zobowiązaniem uprawiana była mieszanka traw, a nie jak to pierwotnie zostało zadeklarowane trawy i rośliny motylkowate drobnonasienne. Strona jednak informowała organ o okoliczności zaprzestania uprawy (wypadniecie części uprawy – rodzajowo) roślin motylkowatych drobnonasiennych, które było niezależne od rolnika. W niniejszej sprawie jednak okoliczność ta nie miała większego znaczenia, bowiem jak stwierdził sam Wojewódzki Sąd Administracyjny, wypadnięcie roślin motylkowatych drobnonasiennych w sytuacji, kiedy za mieszankę traw przysługują takie same płatności, nie może być uznane za przerwanie zobowiązania rolnośrodowiskowego.

Patrycja G. Bartosz – Burdiak

Radca prawny