Podział gospodarstwa rolnego między byłymi małżonkami
Podział majątku wspólnego byłych małżonków często budzi wiele emocji, bowiem w większości przypadków majątek ten stanowią dobra materialne gromadzone przez lata. Jeśli chodzi o podział gruntów rolnych, które wchodzą w skład majątku wspólnego małżonków, sytuacja taka podlega obecnie dodatkowej komplikacji, w porównaniu z podziałem „zwykłej” nieruchomości. Należy podkreślić, że ostatnimi czasy ustawodawca uchwalił wiele regulacji odnoszących się do sposobu sprzedaży, czy też zbywania gruntów rolnych.
Ustawa z dnia 14 kwietnia 2016 r. o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw oraz ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego wprowadza np. obowiązek osobistego prowadzenia gospodarstwa rolnego przez okres 10-lat przez osoby fizyczne, które chcą uzyskać lub utrzymać status rolnika indywidualnego. W takiej sytuacji, jeżeli byli małżonkowie rozwiedli się przed upływem 10-letniego terminu, o którym mówi ustawa, dokonanie podziału majątku wspólnego byłych małżonków może być znacznie utrudnione.
Ponadto, jeśli grunty rolne zakupione zostały od Agencji Nieruchomości Rolnej (dalej: ANR), z umów zawartych z ANR wynikać mogą dodatkowe negatywne konsekwencje dla strony, takie jak obowiązek zapłaty jednorazowo całej ceny nabycia za grunt rolny (dotyczy to sytuacji, w jakiej zapłata ceny nabycia gruntu została przez ANR rozłożona na raty), czy też konieczność zapłacenia kary umownej na rzecz ANR, jeśli podział nie został dokonany zgodnie z obowiązującymi przepisami lub nie uzyskano odpowiedniej zgody na jego zbycie.
Dokonując podziału majątku wspólnego pomiędzy byłymi małżonkami, przy podziale gospodarstwa rolnego, oprócz przepisów kodeksu cywilnego należy także mieć na uwadze treść ustaw dotyczących sposobu i możliwości przenoszenia własności gruntów rolnych. Bezpośrednie odesłanie do tych regulacji znajdujemy w kodeksie cywilnym w art. 210 § 2 stanowiącym, że zniesienie współwłasności nieruchomości rolnej oraz gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów ustawy, o której mowa w art. 166 § 3, następuje z uwzględnieniem przepisów tej ustawy. Natomiast treść art. 166 § 3 k.c. wskazuje, że do sprzedaży przez współwłaściciela nieruchomości rolnej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. z 2012 r. poz. 803 oraz z 2016 r. poz. 585) udziału we współwłasności lub części tego udziału stosuje się przepisy tej ustawy.
Dodatkowo w przypadku, gdy grunty rolne zostały zgłoszone w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich do programów wieloletnich (takich, jak np. Program Rolnośrodowiskowy), to przy podziale tegoż majątku należy mieć na względzie ewentualne obostrzenia, jakimi mogą objęte być poszczególne programy, z których pobierane są płatności. Okazać się może bowiem, że będzie to kolejne utrudnienie przy dokonywaniu podziału majątku wspólnego małżonków.
Nieco mniej skomplikowanie wygląda sytuacja w przypadku byłych małżonków, którzy gospodarstwo rolne prowadzili powyżej 10 lat lub/i nie są związani wymogami zawartymi w umowach z ANR, ani Agencją Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Mimo wszystko przy dokonywaniu podziału gospodarstwa rolnego, z uwagi na szczególną ochronę gruntów rolnych, należy przeanalizować sprawę pod wieloma kątami, aby nie narazić się na dodatkowe sankcje i negatywne dla nas konsekwencje.
Patrycja G. Bartosz – Burdiak
Radca prawny