Postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Oznacza to, że od decyzji organu pierwszej instancji przysługuje odwołanie do organu wyższego stopnia. Organ II stopnia po rozpoznaniu sprawy wydaje decyzję, która jest ostateczna, czyli nie służy od niej odwołanie w toku administracyjnym. Zazwyczaj od takiej decyzji przysługuje nam skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, którą należy złożyć w przeciągu 30 dni od dnia doręczenia skarżonej decyzji. Jeśli natomiast skarga taka nie zostanie złożona, decyzja staje się prawomocna. Decyzje ostateczne i do tego prawomocne, powinny zostać przez organ wykonane.
Art. 16 kodeksu postępowania administracyjnego.
Co natomiast dzieje się, kiedy organ, pomimo wydania ostatecznej i prawomocnej decyzji, nie chce tej decyzji zrealizować? Jak należy postępować w przypadku decyzji przyznającej płatności z ARIMR, których organ nie chce wykonać?
W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że nie mamy tutaj możliwości przeprowadzania typowej egzekucji na drodze cywilnej, tzn. takiej bezpośrednio opartej o decyzję, którą chciałoby się przekazać organowi egzekucyjnemu w celu ściągnięcia należności od dłużnego organu administracji. Kodeks postępowania cywilnego w niektórych przypadkach przewiduje takie możliwości, ale aby móc z nich skorzystać należy spełnić określone warunki.
Warto zwrócić uwagę, iż aby móc wyegzekwować płatności wynikające z decyzji ostatecznej na drodze postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika sądowego, należy – poza wnioskiem o wszczęcie egzekucji – posiadać tytuł wykonawczy, tzn. tytuł egzekucyjny (najczęściej to wyrok lub nakaz zapłaty pochodzący z sądu) zaopatrzony w klauzulę wykonalności. Aby uzyskać klauzulę wykonalności na decyzji ostatecznej na drodze cywilnej, decyzja administracyjna powinna posiadać tytuł wykonalności pochodzący od organu administracyjnego, co nie jest możliwe w każdym przypadku.
Art. 784. Kodeksu postępowania cywilnego
Celem uzyskania klauzuli wykonalności tytułu pochodzącego od organu administracji państwowej lub sądu szczególnego, który sam nie nadaje klauzuli, wierzyciel złoży sądowi w razie potrzeby oprócz tytułu także ich zaświadczenie, że tytuł podlega wykonaniu.
Również na gruncie przepisów o egzekucji w postępowaniu administracyjnym, nie jest możliwe wyegzekwowanie takiej decyzji. Przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewidują ścisły katalog przypadków, w jakich egzekucja taka jest możliwa. Dodatkowo, egzekucja w postępowaniu administracyjnym zazwyczaj odnosi się do przypadków, w których to organ może wyegzekwować od obywatela należności, a nie na odwrót.
Czy w takich okolicznościach mamy jednak możliwości, aby uzyskać przyznane w decyzji płatności? Odpowiedź na to pytanie jest twierdząca.
Należy zauważyć, że organ przyznał płatności, a wobec tego ma względem nas pewne zobowiązanie polegające na obowiązku wypłaty tych należności. W takim przypadku należy rozważyć powództwo o zapłatę na drodze cywilnej (sądowej). Warto jednak zaznaczyć, że decyzja administracyjna stanowi dokument urzędowy, a więc sprawa powinna być ułatwiona, gdyż organ sam w decyzji przyznał, że te płatności należą się stronie.
Możliwość dochodzenia roszczeń cywilnych mających swoje źródło w akcie administracyjnym potwierdził także wyrok Trybunału Konstytucyjnego (SK 12/99), który stwierdził, że:
„Art. 1 k.p.c. rozumiany w ten sposób, iż w zakresie pojęcia „sprawy cywilnej” nie mogą się mieścić roszczenia dotyczące zobowiązań pieniężnych, których źródło stanowi decyzja administracyjna, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.’
(…)
W zakresie użytego w art. 1 k.p.c. pojęcia „sprawa cywilna” mieszczą się także roszczenia dotyczące zobowiązań pieniężnych, których źródło stanowią akty administracyjne, w szczególności roszczenia o odsetki od należnych, a nie wypłaconych w terminie świadczeń. Nieterminowość w wykonaniu świadczeń pieniężnych wynikających ze stosunku administracyjnoprawnego stanowi bowiem zdarzenie cywilnoprawne, a przy tym ustawa nie przewiduje właściwości sądownictwa administracyjnego do orzekania o cywilnoprawnych skutkach niewykonania lub nienależytego wykonania decyzji administracyjnej”
Trzeba mieć jednak na uwadze, iż pomimo tych okoliczności zawsze należy zbadać sprawę indywidualnie, bowiem okazać się może, że istnieją inne możliwości rozwiązania sporu.
Natalia Bielińska
Radca prawny