Specyfika postępowań przed organami Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

Dokonując analizy charakteru i zasad postępowania administracyjnego (zawartych w kodeksie postępowania administracyjnego – dalej jako k.p.a.) oraz postępowań prowadzonych przed ARiMR, warto zauważyć, iż były i nadal są one odmienne.

Odmienność tą wprowadza:

1) dla spraw prowadzonych w ramach PROW 2007 – 2013 – art 21 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U.2013.173 j.t. ).

2) dla spraw prowadzonych w ramach PROW 2014 – 2020 – art. 27 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U.2015.349).

Warto przybliżyć brzmienie w/w przepisów.

Art. 21. pierwszej z ustaw stanowi:
„1. Z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.

2. W postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:
1) stoi na straży praworządności (odpowiednik części art. 7 k.p.a.).
2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy (zmodyfikowany art. 77 k.p.a.).
3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; (ograniczenie art. 9 k.p.a.).
4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się (ograniczenie art. 10 k.p.a.).

3. Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

4. Odwołanie od decyzji w sprawie przyznania pomocy:
1) rozpatruje się w terminie dwóch miesięcy od dnia otrzymania odwołania;
2) nie wstrzymuje jej wykonania.

5. W przypadku, o którym mowa w art. 155 Kodeksu postępowania administracyjnego, organ wyższego stopnia może zmienić decyzję ostateczną w sprawie przyznania pomocy, na mocy której strona nabyła prawo, również bez zgody strony, jeżeli nie ograniczy to nabytych przez nią praw.”

Podobny charakter posiada art. 27 z drugiej ustawy, z tą różnicą, iż nie występuje w nim zapis o brzmieniu odpowiadającym ust. 1 art. 21. Pozostałe brzmienie art. 21 zostało powielone w obecnie obowiązującym dla PROW 2014 – 2020 art. 27.

W sytuacji, w jakiej porównujemy zacytowane przepisy i przepisy podstawowe, dla każdego innego postępowania administracyjnego zawarte w k.p.a., dostrzegamy ogromną różnicę, bowiem:

1) organ przestaje być tym podmiotem, który ma w sposób wyczerpujący zebrać i rozpoznać materiał dowodowy sprawy (taki jak dokumenty, rejestry, zeznania świadków, opinię biegłego, itp.), a jedynie rozpoznaje to co znajduje się w aktach administracyjnych, a co częstokroć dostarcza mu sam beneficjent płatności.

Z drugiej strony do postępowań przed ARiMR wprowadzono zasadę rozkładu ciężaru dowodu. Obecnie tylko ten podmiot (beneficjent płatności czy pomocy finansowej albo ARiMR), który chce udowodnić jakąś okoliczność (np. stworzenie przez beneficjenta sztucznych warunków gospodarowania) musi sam znaleźć oraz wpleść do materiału dowodowego sprawy takie dowody, które tą okoliczność beneficjentowi płatności wykażą.

2) organ przestaje pełnić funkcję pomocną w stosunku do beneficjenta płatności. Nie tłumaczy stronie, jakie ona posiada prawa, jakie są zagrożenia podjęcia takiej, a nie innej decyzji. ARiMR może poinformować beneficjenta o wszystkich jego prawach, o okolicznościach, które mają wpływ na jego prawa i obowiązki, ale tylko wtedy, gdy beneficjent tego zażąda.

3) podobnie, organ nie wzywa beneficjenta do czynnego udział w każdym stadium postępowania. To beneficjent musi o to zabiegać.

Przedstawione powyżej podstawowe zasady postępowania przed ARiMR sprawiają, iż to na beneficjencie spoczywa ryzyko postępowania o przyznanie płatności.

Mając powyższe przepisy prawne na uwadze, warto wskazać, iż obecnie aż nadto wymaga się od beneficjenta płatności znajomości wszystkich zasad, przepisów ustawowych i wynikających z rozporządzeń krajowych i unijnych, które odnoszą się do wnioskowanej pomocy finansowej ze środków unijnych i krajowych. Polski ustawodawca proporcje te powinien był wyważyć w sposób zapewniający beneficjentowi możliwość przejścia przez postępowanie w zaufaniu do działań ARiMR, czego jednak obecnie brakuje.

Powyższy problem zauważają jednak również sądy administracyjnego, za przykład czego może posłużyć m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsk z dnia 04 czerwca 2014 r., I SA/Gd 1573/13, w którym wskazał na następujące tezy:

„(1.) Nie można zwolnić organu od obowiązku poinformowania strony płatności o okolicznościach, które mają wpływ na jej prawo zatrzymania kwoty udzielonej pomocy finansowej, szczególnie w sytuacji gdy przepisy kreujące tę możliwość, przewidują nad wyraz krótkie terminy do wystąpienia z oświadczeniem o zaistnieniu takich okoliczności.

(3.) Nie można uznać, że obowiązek informowania, o którym mowa w art. 9 k.p.a. pojawia się wyłącznie wówczas, gdy toczy się postępowanie. Obowiązek ten powinien egzystować jako wyraz dobrego administrowania przez cały okres załatwiania kolejnych płatności, a więc przez czas, w którym składane mają być kolejne, załatwiane decyzją administracyjną wnioski o płatności na dany rok.”

Za racjonalnością powyższego poglądu sądu należy się zdecydowanie opowiedzieć. Stanowi on wyraz dążenia do wyrównania praw i obowiązków strony i organu administracyjnego.

Patrycja G. Bartosz – Burdiak

Radca prawny