Błędy proceduralne w postępowaniu przed organami ARiMR podstawą uchylenia decyzji

Postępowanie administracyjne charakteryzuje się ścisłymi regułami jego prowadzenia. Często jednak zasady te nie są respektowane przez organy administracyjne, a strona przeciwna nie ma nawet świadomości, jak przestrzeganie ów zasad jest istotne dla prawidłowego rozpoznania danego przypadku. Warto wiedzieć, że nawet z pozoru nieistotne, w ocenie strony, naruszenie procedury, może stanowić rażące naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które może być podstawą do złożenia skargi na decyzję organu.

W sprawie pod sygn. akt I SA/Gd 1375/15 rozpatrywanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, gdzie skarżącego reprezentowała mec. Patrycja Bartosz-Burdiak Sąd uchylił niekorzystną dla Skarżącego decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa właśnie z uwagi na szereg zaniedbań w prowadzonym postępowaniu, których dopuścił się organ zarówno I, jak i II instancji.

W niniejszej sprawie skarżący wnosił o uchylenie niekorzystnej decyzji Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Gdyni w przedmiocie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych.

Początkowo wydaną decyzję organu I instancji uchylił organ II instancji kierując sprawę do ponownego rozpoznania. W dalszej kolejności Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał nową decyzję ustalającą kwotę nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych, zaś na skutek zaskarżenia decyzja ta została utrzymana w mocy. Od tejże decyzji wniesiona została skarga do sądu administracyjnego. W wyroku z dnia 15 grudnia 2015 r. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję w pełni popierając stanowisko pełnomocnika skarżącego dotyczące naruszenia przepisów postępowania. W uzasadnieniu wskazał m.in.

„W decyzji kasacyjnej z dnia 27 listopada 2014 r. organ II instancji wskazał, m. in. konieczność ustalenia stanu faktycznego – działek, na jakich rolnik zaniechał prowadzenia działalności rolnej w ramach programu rolnośrodowiskowego. Zarówno treść uzasadnienia decyzji organu I instancji z 12 lutego 2015 r. wydanej po ponownym rozpoznaniu sprawy, jak i decyzji zaskarżonej nie odpowiadają wymogom prawidłowego ustalenia stanu faktycznego.”

„Niewadliwe rozpatrzenie wniosku strony wymaga przede wszystkim poprawnego, nie budzącego wątpliwości ustalenia przez organy administracji publicznej wszystkich istotnych okoliczności stanu faktycznego konkretnej sprawy, niezbędnych do podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia, na podstawie tych przepisów prawa, które w sprawie znajdują zastosowanie. Postępowanie wyjaśniające przeprowadzone w rozpoznawanym przypadku nie doprowadziło do ustaleń odpowiadających temu standardowi, a także uzasadnienie decyzji nie odpowiada w pełni wymogom prawa, tzn. unormowaniu zawartemu w art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego.

W świetle tego przepisu uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Obowiązek wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organach administracji rolnej także w świetle art. 21 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Przepis ten, jak i zacytowany wcześniej art. 107 § 3 K.p.a., pozostają w korelacji z normą art. 80 K.p.a. statuującego zasadę swobodnej oceny dowodów. Ocena ta, by nie była uznana za dowolną, winna opierać się na wszechstronnym rozważeniu całokształtu zebranego materiału dowodowego, czemu należy dać wyraz w uzasadnieniu decyzji. Ogólnie ujmując, polega to na przedstawieniu sposobu myślenia, argumentowaniu przy ocenie dowodów i jednym z jej elementów winno być ustosunkowanie się do twierdzeń i zarzutów strony podnoszonych w trakcie toczącego się postępowania.

Pominięcie ich milczeniem przez organ nie przystaje do reguł poprawności procesowej, stanowiąc o naruszeniu norm prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Prawidłowo zredagowane, pod względem merytorycznym i prawnym, uzasadnienie decyzji administracyjnej ma podstawowe znaczenie dla stosowania zasady przekonywania, wyrażonej w art. 11 k.p.a., a realizowanej na podstawie art. 107 § 3 k.p.a. Mocą przywołanej zasady organ jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Uzasadnienie decyzji winno być elementem decydującym o przekonaniu strony, co do trafności rozstrzygnięcia. Zasada przekonywania nie zostanie zaś zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia, nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy lub nie przedstawi w sposób wyczerpujący wykładni stosowanych przepisów prawa (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 3 kwietnia 2012 r., sygn. IV SA/Wr 268/11 oraz z 18 marca 2015 r. sygn. akt III SA/Wr 761/14).”

„ W ocenie Sądu podpisane przez beneficjenta oświadczenia o znajomości przepisów nie jest dostatecznym kwalifikatorem wykluczającym dalsze rozważania w zakresie dobrej wiary, szczególności w sytuacji gdy zachowanie skarżącego było zgodne z monitorowanym przez organy planem gospodarowania.”

Z powyższego jednoznacznie wynika, że nawet z pozoru nieistotne dla wielu osób naruszenia postępowania, mogą powodować nieprawidłowe rozpoznanie sprawy i skutkować uchyleniem decyzji. Po stronie organów administracji leży bowiem przeprowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie do obywateli i to w sposób rzetelny oraz wyczerpujący.

Należy zauważyć, że w przeciwieństwie chociażby do postępowań cywilnych, w postępowaniu administracyjnym jedną ze stron zawsze jest organ. Takie ukształtowanie relacji nakłada na organy szczególne obowiązki, które zapobiegać mają właśnie nieprawidłowościom i uniknąć sytuacji, w której organ miałby silniejszą pozycję. Wszelkie natomiast uchybienia ze strony organu nie powinny mieć miejsca, a niekorzystne dla wnioskodawcy/beneficjenta decyzje zawierające błędy proceduralne można skutecznie zaskarżyć i dążyć do ich uchylenia.

Z pełną treścią wyroku można zapoznać się na portalu orzeczeń NSA, pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/74345AD74F

Patrycja G. Bartosz – Burdiak

Radca prawny