Dokonując analizy postępowań, jakie częstokroć toczą się przed kierownikami biur powiatowych ARiMR w sprawie zarzutów stawianych rolnikom o stworzenie tzw. sztucznych warunków gospodarowania celem uzyskania korzyści sprzecznych z systemami wsparcia PROW, warto przyjrzeć się głównym zasadom takich postępowań.
Jedną z ważniejszych zasad w powyższym względzie jest zasada rozkładu ciężaru dowodów – tzn. zasada mówiąca o tym, kto komu daną okoliczność ma udowodnić. Czy rolnik ma udowadniać, że nie stworzył tzw. sztucznych warunków gospodarowania, czy organ ARiMR ma udowodnić, że rolnik takie warunki stworzył.
Na przeciw temu pytaniu wyszedł ustawodawca, który w art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2018 r., poz. 1936, t.j.) oraz w art. 27 ust. 2 in fine ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2018 r., poz. 627 t.j.) wskazuje, iż:
„ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.”
Powyższa norma oznacza to, iż jeśli kierownik biura powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zamierza rolnikowi postawić zarzut sztucznego stworzenia warunków wymaganych do uzyskania płatności/pomocy PROW, to do niego należy udowodnienie tak postawionej tezy.
W tym kierunku ukształtowało się również polskie orzecznictwo sądów administracyjnych. Za przykładowy wyrok w tym zakresie może posłużyć wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 08 kwietnia 2015 r. w sprawie pod sygn. akt VIII Sa/Wa 1030/14. Zgodnie z nim, Sąd podkreślił, iż:
„ Zdaniem Sądu, to organy ARiMR winny udowodnić, że zamiarem danego podmiotu jest stworzenie „sztucznych warunków”. To na organach, jako tych które chcą wywieść odpowiednie skutki prawne powstałe wskutek takiej sytuacji ciąży obowiązek poszukiwania dowodów. Ustalenia takie winny zaś w sposób nie budzący żadnych wątpliwości wynikać ze zgromadzonego, a następnie rozpatrzonego przez organy materiału dowodowego jaki stanowi podstawę rozstrzygnięcia. W przeciwnym wypadku, ustalenia organów należy uznać za niekompletne i niewystarczające do wykazania stworzenia przez dany podmiot tzw. „sztucznych warunków” w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia, tj. otrzymania płatności.
W ocenie Sądu, nie można z jednej strony przerzucać ciężar dowodu na skarżącą jako stronę postępowania, a z drugiej strony kwestionować potrzebę przeprowadzenia wnioskowanych przez nią dowodów, czy wręcz stwierdzając, jak to uczynił w niniejszej sprawie organ I instancji, że nie mają one znaczenia dla sprawy i służą jedynie przewleczeniu postępowania.
(…)
W ocenie Sądu, w sprawie, w której organy chcą wykazać stworzenie „sztucznych warunków”, o których mowa art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 winny zgodnie z art. 75 K.p.a. dopuścić wszelkie możliwe dowody, które mogą przyczynić się do jej wyjaśnienia. Tym samym organ winien uwzględnić wnioski dowodowe składane przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego, w tym wniosek o przesłuchanie świadków na okoliczność posiadania przez spółkę oraz prowadzenia przez nią gospodarstwa rolnego na jej odrębny rachunek, rzecz i ryzyko. Organy powinny przy tym przyjąć rozumienie posiadania przez osobę prawną, takie jak wyżej przedstawił Sąd. Ocenę istnienia sztucznych warunków należy przeprowadzić zgodnie z wytycznymi Sądu, to jest w oparciu o wykładnię art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji WE nr 65/2011.”
W podobnym duchu wypowiada się również Europejski Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
Patrycja G. Bartosz – Burdiak
Radca Prawny