Wyżej zadane pytanie ma bardzo praktyczny wymiar. Przypadki, w jakich rolnicy omyłkowo deklarują określone działki rolne do innego pakietu/wariantu aniżeli ten dedykowany, jest coraz więcej. Oczywiście, każda sprawa wymaga indywidualnej analizy i oceny, niemniej dla zobrazowania pojawiającej się praktyki organów Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz sądów administracyjnych, pragniemy przedstawić syntetyczny opis i analizę sprawy, która została przeprowadzona przez naszą Kancelarię.
Studium przypadku.
We wniosku o przyznanie płatności m.in. rolnośrodowiskowo-klimatycznej na pierwszy rok zobowiązania, skarżący zadeklarował prawidłowo działkę oznaczoną nr A1 do pakietu 5.5, zaś działkę nr B1 do pakietu 4.5. Skarżący (pomimo posiadania prawidłowo sporządzonych dokumentów – ekspertyz, planów), przez omyłkę pisarską w roku kolejnym zobowiązania oznaczył obie działki (A1 i B1) do pakietu 5.5. Błąd ten nie został przez rolnika wykryty przy złożeniu wniosku, ani zaraz po jego złożeniu. Skarżący nie był świadomy popełnionego błędu. Należy przy tym zauważyć, iż Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w momencie wydawania decyzji w sprawie przyznania wnioskowanej płatności był w posiadaniu bazy informacji, z których wynika, jaki obszar wchodzi w skład obszaru NATURA 2000 i z łatwością mógł błąd taki wykryć, a następnie wezwać skarżącego do wyjaśnienia rozbieżności. Działań takich kierownik nie podjął, pomimo iż nie był kierownikowi znany powód takiej deklaracji. Kierownik BP ARiMR wydał na rzecz rolnika decyzję z pomniejszeniem przyznanej płatności z uwagi na w/w błąd w oznaczeniu wariantów da działek.
Mając powyższy, opisany syntetycznie, stan faktyczny sprawy, warto podkreślić, iż tak wydana decyzja nie spełnia warunków praworządności i lojalności organu wobec rolnika. Jest ona naznaczona uchybieniami w ocenie sprawy i nie powinna pozostawać w obrocie prawnym. Z tej też przyczyny została zaskarżona do sądu administracyjnego. Skargę oraz postępowanie przed właściwym Wojewódzkim Sądem Administracyjnymi miała przyjemność poprowadzić mec. Patrycja G. Bartosz – Burdiak.
Oceniając opisaną sytuację warto zwrócić uwagę na takie okoliczności, jak opisane poniżej.
Jak wynika przy tym z art. 81 a par. 1 k.p.a., „jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony.”
Postępowanie o przyznanie na rzecz skarżącego płatności jest postępowaniem, w którym organ może ograniczyć lub odebrać stronie uprawnienia.
W postępowaniu o przyznanie na rzecz skarżącego płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2017 kierownik ograniczył stronie uprawnienie, bowiem odmówił skarżącemu przyznania płatności do działki nr B1. Wątpliwość co do stanu faktycznego lub, ewentualnie natury prawnej (art. 7a par. 1 k.p.a.) istniała, bowiem działka nr B1 niezależnie od zadeklarowania jej do pakietu 4.5 czy pakietu 5.5 była uprawniona do uzyskania takiej samej płatności przy zachowaniu takich samych warunków działania skarżącego.
A zatem powstała wątpliwość dotycząca:
1) stanu faktycznego – jaka była przyczyna omyłkowego oznaczenia działki nr B1 lub tego, czy skarżący celowo czy nieumyślnie dokonał takiej deklaracji.
2) stanu prawnego – czy przy istnieniu takich samych warunków przyznania płatności dla pakietu 4.5 i 5.5, jak i przy istnieniu takiej samej wysokości płatności do obu tych pakietów, skarżący omyłkowo deklarując działkę nr B1 do pakietu 5.5. powinien zostać objęty sankcją odmowy przyznania płatności do działki nr B1.
Należy podkreślić, iż cały system przyznawania płatności w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich oparty jest o cele priorytetowe. Celem priorytetowym dla programu z działania rolno-środowiskowo-klimatycznego jest utrzymywanie działek rolny w określonym stanie i prowadzenia na nich określonych działań, co skarżący wypełnił i potwierdza to raport z czynności kontrolnych (raport nie mówi o nieprawidłowościach w działaniach podejmowanych przez skarżącego, a jedynie obłędnie oznaczonym pakiecie dla działki nr B1).
Zgodnie z IV Pakiet 4. Cenne siedliska i zagrożone gatunki ptaków na obszarach Natura 2000 i Pakiet 5. Cenne siedliska poza obszarami Natura 2000 (część końcowa rozporządzenia) dla pakietu nr 4.5. i 5.5 właściwymi warunkami są:
„Wymogi dla Wariantów 4.5. i 5.5. Półnaturalne łąki świeże (użytkowanie kośne, kośno-pastwiskowe, pastwiskowe albo naprzemienne):
1) wymogi obowiązkowe dla wszystkich typów użytkowania:
2) wymogi obowiązkowe przy użytkowaniu kośnym i kośno-pastwiskowym:
3) wymogi obowiązkowe przy użytkowaniu pastwiskowym:
1) wymogi dla Wariantu 4.6.1. i 5.6.1. Torfowiska – wymogi obowiązkowe:
2) wymogi dla Wariantu 4.6.2. i 5.6.2. Torfowiska – wymogi obowiązkowe i uzupełniające – oprócz wymogów określonych w pkt 1 przestrzega się następujących wymogów:
Organ nie stwierdził nieprawidłowości w w/w zakresie, tj. w zakresie działań, do jakich podjęcia był zobowiązany skarżący. Jedyną nieprawidłowością stwierdzoną było omyłkowe oznaczenie dla działki nr B1 pakietu 5.5., zamiast pakietu 4.5.
Warto przy tym podkreślić, iż również sądy administracyjne dostrzegają, iż nadużyciem ze strony organów ARiMR jest stosowanie wobec rolników sankcji (w postaci odmowy przyznania płatności) do upraw, w sytuacji w jakiej inna zastała na działkach uprawa, ma takie same warunki utrzymania i warunki płatności.
W tym kontekście warto przytoczyć chociażby wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie pod sygn. akt I SA/Ol 483/16 (wyrok prawomocny uzyskany przez Bartosz-Burdiak Kancelarię Radców Prawnych). W tejże sprawie skarżąca deklarowała do płatności rośliny motylkowe drobnonasienne z mieszanką traw. Podczas kontroli na miejscu przeprowadzonej przez inspektorów kontroli ARiMR ustalono, iż rośliny motylkowe drobnonasienne wypadły, pozostawiając na działkach głównie uprawę traw. Sąd w tym zakresie wprost stwierdził, iż wypadnięcie roślin motylkowatych drobnonasiennych w sytuacji, kiedy za mieszankę traw przysługują takie same płatności, nie stanowi przerwania zobowiązania. Szczególnie w sytuacji, kiedy organ nie przeprowadził prawidłowo postępowania i nie ustalił przyczyny czy też chociażby wielkości dokonanego wypadnięcia.
Powyższy wyrok jasno wskazuje, iż konkretną sytuację skarżącego należy zbadać pod kątem osiągniętego celu programu (w niniejszej sprawie został spełniony. Warto ponownie podkreślić na te same warunki uzyskania płatności dla działek na NATURA 2000 i poza NATURA 2000, które skarżący wypełnił w 2017 r.), jak i pod kątem tej samej wysokości płatności, a także pod kątem ustalenia przyczyny błędnej deklaracji wniosku.
Płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne przyznawane w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2014 – 2020 są przyznawane na rzecz rolników w celu poprawy ich konkurencyjności, wsparcia działalności rolniczej i wyrównania ewentualnych dysproporcji w osiąganych dochodach, w sytuacji w jakiej dany rolnik podejmuje zobowiązanie nastawione na prowadzenie działalności ekologicznej, która z natury przynosi mniejsze plony, aniżeli produkcja roślinna konwencjonalna. I w ten sposób należy postrzegać cele płatności oraz ich odbiorców. Skarżący jest rolnikiem prowadzącym działalność rolniczą. W drugim roku zobowiązania omyłkowo błędnie zadeklarował jedną z działek do płatności. Skarżący przeprowadził działania na działce zgodnie z wymogami, jednak organ pomimo wychwycenia błędu w deklaracji działki, nawet nie usiłował ustalić przyczyny błędu, co sprawiło, iż wydał decyzję w oparciu o stan faktyczny nie ustalony w sposób pełny. Wątpliwości w tym zakresie były natury prawnej, jak i faktycznej (co zostało opisane w skardze powyżej), lecz wątpliwości te nie zostały skonfrontowane ze skarżącym (art. 75 ust. 1 k.p.a.), ani rozpoznane na korzyść skarżącego (art. 7a par. 1 k.p.a. i art. 81a par. 1 k.p.a.).
Stwierdzenie przy tym, iż skarżący powinien zachować należytą staranność przy wypełnianiu wniosku oraz to, że podpisał oświadczenie, że zna wszystkie przepisy, jakie mogą obowiązywać go przy deklaracji, jest nadużyciem ze strony organu, w sytuacji, gdy omyłkowe wskazanie pakietu 4.5 a 5.5 jest podyktowane naturą człowieka, który nie jest maszyną pracującą na algorytmach, lecz istotą, która również popełnia błędy. Nie należy przy tym stosować wobec rolników aż nazbyt rygorystycznych wytycznych, bowiem również pracownicy organów ARiMR również popełniają błędy, a Program Rozwoju Obszarów Wiejskich jest przecież dla rolników. Zaś oświadczenia o posiadaniu nieograniczonej wiedzy prawnej w zakresie przyznawania płatności nie sposób nie podpisać przy składaniu wniosku o przyznanie płatności, bowiem oświadczenie to jest nierozerwalną częścią tego wniosku, co wynika z jego formuły.
Bartosz – Burdiak Kancelaria Radców Prawnych wraz z mec. Patrycją G. Bartosz – Burdiak miała okazję uzyskać na rolnika, którego dotknęły w/w okoliczności korzystny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w których sąd ten uznał zasadność prowadzonej powyżej argumentacji i uchylił decyzję Kierownika BP ARiMR pomniejszającą przyznaną na rzecz rolnika płatność z uwagi na omyłkowe błędne oznaczenie pakietu/wariantu dla konkretnej działki rolnej. Wspomniany wyrok został wydany przez WSA w Olsztynie w sprawie pod sygn. akt I SA/Ol 350/19 (wyrok na chwilę obecną nie jest prawomocny).