Mediacja sądowa – zmiany, które mogą znacząco wpłynąć na kształt postępowania sądowego

Mediacja sądowa – zmiany, które mogą znacząco wpłynąć na kształt postępowania sądowego

Od początku roku 2016 ustawodawca wprowadził zmiany w kodeksie postępowania cywilnego w zakresie mediacji. Zmiany te mają na celu wzmocnienie dążenia do ugodowego rozpoznania sprawy sądowej, kładąc nacisk na wypracowanie kompromisu pomiędzy stronami. W związku z tym ustawodawca wprowadził szereg regulacji, które mają wpłynąć na skuteczność odbywanych mediacji. Należy podkreślić, że mediacje wprowadzone zostały do polskiego kodeksu postępowania cywilnego w 2005 r., jednak do tej pory nie były one zbytnio wykorzystywane przy rozstrzyganiu zaistniałych sporów.

 

Wobec zmian w przepisach prawnych, które już stanowią obowiązujący porządek prawny warto przyjrzeć się głównym założeniom „nowej formy mediacji”.  Do założeń tych należą m.in. takie cechy i regulacje jak:

 

1. Mediacja dalej pozostaje dobrowolna, jednak strony uzyskują możliwość wyznaczenia osoby mediatora.

 

2. Od dnia 01 stycznia 2016 r. istnieje obowiązek zawarcia informacji w pozwie o próbie podjęcia mediacji bądź przyczyn jej nie podjęcia. W myśl art. 187 §  1 pkt. 3  Pozew powinien czynić zadość warunkom pisma procesowego, a nadto zawierać informację, czy strony podjęły próbę mediacji lub innego pozasądowego sposobu rozwiązania sporu, a w przypadku gdy takich prób nie podjęto, wyjaśnienie przyczyn ich niepodjęcia. Warto zauważyć, że brak takiej informacji skutkować będzie wezwaniem do uzupełnienia braków formalnych pisma (pozwu).

 

3. Istotną zmianą jest fakt, że termin na odbycie mediacji został wydłużony do trzech miesięcy. Zgodnie ze wcześniejszymi regulacjami mediacja powinna odbyć się w przeciągu miesiąca (mogła być wydłużona na zgodny wniosek stron). Obecnie zgodnie z  art.  183¹⁰ k.p.c. Kierując strony do mediacji, sąd wyznacza czas jej trwania na okres do trzech miesięcy. Na zgodny wniosek stron lub z innych ważnych powodów termin na przeprowadzenie mediacji może zostać przedłużony, jeżeli będzie to sprzyjać ugodowemu załatwieniu sprawy. Czasu trwania mediacji nie wlicza się do czasu trwania postępowania sądowego.

 

Zmianę tą należy oceniać pozytywnie, bowiem często w praktyce okres jednego miesiąca był niewystarczający do odbycia spotkania mediacyjnego, także z uwagi na ograniczone możliwości ośrodków mediacyjnych, które często nie miały możliwości fizycznych bądź lokalowych na przeprowadzenie mediacji w wyznaczonym terminie.

 

4. Warto podkreślić także, że zaszły zmiany w kwestii kosztów ponoszonych w związku z mediacją. Kodeks postępowania cywilnego stanowi, że w przypadku oczywiście nieuzasadnionej odmowy poddania się mediacji niezależnie od wyniku sprawy, sąd może włożyć na stronę lub interwenienta obowiązek zwrotu kosztów, wywołanych ich niesumiennym lub oczywiście niewłaściwym postępowaniem (art. 103 k.p.c.). Również zgodnie z art. 183 ⁸§ 6 k.p.c. Jeżeli strona bez uzasadnienia nie stawi się na spotkanie informacyjne lub posiedzenie niejawne, sąd może obciążyć ją kosztami nakazanego stawiennictwa poniesionymi przez stronę przeciwną.

 

Pozytywną zmianą wydaje się natomiast możliwość zaliczenia kosztów mediacji do kosztów postępowania. W art. 5 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych dodano pkt. 11 zgodnie z którym za wydatki można uznać koszty mediacji prowadzonej na skutek skierowania przez sąd. Daje to możliwość uzyskania stronie zwolnienia od kosztów, co wcześniej było niemożliwe w przypadku mediacji.

 

5. Kolejną zmianą, na którą warto zwrócić uwagę, to możliwość skierowania sprawy przez Sąd od mediacji na każdym etapie postępowania. Zmiana ta wprowadzona została na podstawie art. 183⁸ k.p.c. W artykule tym mowa także o możliwości skierowania przez Sąd stron na  spotkanie informacyjne dotyczące polubownych metod rozwiązywania sporów, w szczególności mediacji. Spotkanie informacyjne może prowadzić sędzia, referendarz sądowy, urzędnik sądowy, asystent sędziego lub stały mediator. Nowością wprowadzoną także przez wyżej zacytowany przepis (w § 3) jest możliwości przeprowadzenia mediacji w postępowaniu upominawczym i nakazowym, w momencie kiedy strona wniosła skutecznie zarzuty. Wcześniej nie było to możliwe.

 

6. Kolejną zmianą są przepisy prawne mające skłonić do większego zaangażowania pełnomocników w sam proces mediacji. Zgodnie z art. 183⁹§ 3 k.p.c.  po skierowaniu stron do mediacji, przewodniczący niezwłocznie przekazuje mediatorowi dane kontaktowe stron oraz ich pełnomocników, w szczególności numery telefonów i adresy poczty elektronicznej, o ile je posiadają. Dodatkowo, ustawodawca przewidział, że za zaangażowanie profesjonalnych podmiotów w ugodowe rozstrzygnięcie sporu możliwe jest przyznanie kosztów, także za czynności podjęte przed wniesieniem pozwu. Zgodnie z art. 109 k.p.c. Przy ustalaniu wysokości kosztów poniesionych przez stronę reprezentowaną przez pełnomocnika będącego adwokatem, radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy pełnomocnika oraz czynności podjęte przez niego w sprawie, w tym czynności podjęte w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu, a także charakter sprawy i wkład pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia.

 

Analizując powyższe zmiany należy zauważyć, że ustawodawca, w sprawach które trafiają pod rozstrzygnięcie sądów cywilnych, rodzinnych, pracy, czy też gospodarczych, wyraźnie dąży do jak najszerszego umożliwienia stronom ugodowego rozwiązania sporu. Jednakże nie można zapominać, iż wniesienie powództwa często wynika z braku możliwości polubownego rozwiązania kwestii spornych i dlatego też sprawa trafia na drogę sądową. Dlatego też jako kluczowy należy uznać fakt, że mediacja dalej pozostaje dobrowolna i nie ma obowiązku, czy też przymusu jej odbywania.

Natalia Bielińska

Radca prawny