Rękojmia za wadę fizyczną rzeczy, a sytuacja podmiotu będącego konsumentem

W obecnych czasach zakup towarów jest bardzo łatwy, a handlem trudni się coraz więcej osób. Co jednak w przypadku, kiedy trafimy na niezbyt uczciwego sprzedawcę, który oferuje wadliwy towar? Jednym z zabezpieczeń, które ma nas chronić przed takimi sytuacjami, jest instytucja rękojmi uregulowana w Kodeksie Cywilnym w artykułach od 556 do 576.

Zgodnie z art. 556 kodeksu cywilnego sprzedawca jest odpowiedzialny względem kupującego, jeżeli rzecz sprzedana ma wadę fizyczną lub prawną (rękojmia). W kolejnym artykule czytamy na czym ów wada fizyczna rzeczy polega.

Wada fizyczna polega na niezgodności rzeczy sprzedanej z umową. W szczególności rzecz sprzedana jest niezgodna z umową, jeżeli:

1) nie ma właściwości, które rzecz tego rodzaju powinna mieć ze względu na cel w umowie oznaczony albo wynikający z okoliczności lub przeznaczenia;

2) nie ma właściwości, o których istnieniu sprzedawca zapewnił kupującego, w tym przedstawiając próbkę lub wzór;

3) nie nadaje się do celu, o którym kupujący poinformował sprzedawcę przy zawarciu umowy, a sprzedawca nie zgłosił zastrzeżenia co do takiego jej przeznaczenia;

4) została kupującemu wydana w stanie niezupełnym.

Warto także zaznaczyć, że jeżeli kupującym jest konsument, na równi z zapewnieniem sprzedawcy traktuje się publiczne zapewnienia producenta lub jego przedstawiciela, osoby, która wprowadza rzecz do obrotu w zakresie swojej działalności gospodarczej, oraz osoby, która przez umieszczenie na rzeczy sprzedanej swojej nazwy, znaku towarowego lub innego oznaczenia odróżniającego przedstawia się jako producent. Takie uregulowania mają zapewnić dodatkową ochronę konsumentom, jako podmiotom szczególnie chronionym w relacji z przedsiębiorcami.

Ponadto wadę fizyczną ma także rzecz sprzedana w razie nieprawidłowego jej zamontowania i uruchomienia, jeżeli czynności te zostały wykonane przez sprzedawcę lub osobę trzecią, za którą sprzedawca ponosi odpowiedzialność, albo przez kupującego, który postąpił według instrukcji otrzymanej od sprzedawcy. Dostrzegalne jest zatem, iż zakres rękojmi jest dość szeroki.

Zgodnie z art. 556² kodeksu cywilnego jeżeli kupującym jest konsument, a wada fizyczna została stwierdzona przed upływem roku od dnia wydania rzeczy sprzedanej, domniemywa się wtedy, że wada lub jej przyczyna istniała w chwili przejścia niebezpieczeństwa na kupującego. Momentem przejścia niebezpieczeństwa na kupującego, w przypadku stwierdzenia wady fizycznej, jest chwila przeniesienia posiadania rzeczy. Jeśli więc jesteśmy konsumentem i w przeciągu roku od momentu wydania rzeczy, odkryjemy jej wadę fizyczną to jest to wystarczająca podstawa do możliwości dochodzenia swoich praw na podstawie rękojmi.

Zgodnie z poglądami doktryny, aby konsument mógł skorzystać z przedmiotowego domniemania, wada musi się ujawnić i zostać stwierdzona w ciągu roku od dnia wydania rzeczy. Przyjęcie przedmiotowego domniemania powoduje, że konsument nie będzie musiał wykazywać, że wada lub też jej przyczyna istniały w chwili przejścia na niego niebezpieczeństwa. To na sprzedawcy będzie więc spoczywać – w celu uchronienia się od odpowiedzialności – obowiązek przeprowadzenia dowodu uchylającego domniemanie. (tak m.in. Namysłowska Monika (red.), Kodeks cywilny. Komentarz do zmian wprowadzonych ustawą z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta, [w:] Ustawa o prawach konsumenta. Komentarz Opublikowano: WK2015)

Kupującemu z tytułu rękojmi na podstawie art. 560 kodeksu cywilnego przysługuje m.in. żądanie obniżenia ceny i odstąpienie od umowy, chyba, że sprzedający rzecz wymieni lub niezwłocznie usunie wadę, z tym że działania sprzedającego nie mogą być obciążone nadmierną dolegliwością dla kupującego. Dodatkowo kupujący może złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny lub odstąpieniu od umowy, jeżeli rzecz była już wymieniona lub naprawiana przez sprzedawcę albo sprzedawca nie uczynił zadość obowiązkowi wymiany rzeczy na wolną od wad lub usunięcia wady. Należy jednak zaznaczyć, że kupujący nie ma możliwości odstąpienia od umowy jeśli wada jest nieistotna. Jeśli chodzi natomiast o możliwość obniżenia ceny to obniżona cena powinna pozostawać w takiej proporcji do ceny wynikającej z umowy, w jakiej wartość rzeczy z wadą pozostaje do wartości rzeczy bez wady.

W przypadku, gdy występujemy jako konsument zamiast zaproponowanego przez sprzedawcę usunięcia wady możemy żądać wymiany rzeczy na wolną od wad albo zamiast wymiany rzeczy żądać usunięcia wady. Możliwość ta wyłączona jest w sytuacji, gdy doprowadzenie rzeczy do zgodności z umową w sposób przez nas wybrany jest niemożliwe albo wymagałoby nadmiernych kosztów w porównaniu ze sposobem proponowanym przez sprzedawcę. Przy ocenie nadmierności kosztów należy wziąć pod uwagę wartość rzeczy wolnej od wad, rodzaj i znaczenie stwierdzonej wady, a także niedogodności, na jakie narażałby nas inny sposób zaspokojenia.

Na marginesie należy wskazać, ze oprócz wady fizycznej, rzecz obarczona może być także wadą prawną, która zdefiniowana jest w art. 556³ kodeksu cywilnego zgodnie z którym sprzedawca jest odpowiedzialny względem kupującego, jeżeli rzecz sprzedana stanowi własność osoby trzeciej albo jeżeli jest obciążona prawem osoby trzeciej, a także jeżeli ograniczenie w korzystaniu lub rozporządzaniu rzeczą wynika z decyzji lub orzeczenia właściwego organu; w razie sprzedaży prawa sprzedawca jest odpowiedzialny także za istnienie prawa (wada prawna).