Wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie pod sygn. K 7/13, a praktyka dotycząca interpretacji art. 12 ust. 1 i art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych
Przepisy art. 12 ust. 1 i art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: u.p.d.o.f) definiują pojęcie przychodów jakie może osiągać osoba fizyczna z tytułu m.in. stosunku pracy. Przepisy te były podstawą wydania wielu, czasem odmiennych, rozstrzygnięć przez sądy administracyjne. Obecnie sądy administracyjne co do zasady ujednoliciły linię orzeczniczą w zgodzie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, który w sprawie pod sygnaturą K 7/13, w wyroku z dnia 8 lipca 2014 r. orzekł o zgodności ww. przepisów z ustawą zasadniczą.
Jak zauważył Trybunał Konstytucyjny: „mimo bardzo szerokiego ujęcia przychodów ze stosunku pracy, nie każde świadczenie spełnione przez pracodawcę na rzecz pracownika bez ustalonej za nie zapłaty jest świadczeniem podlegającym podatkowi dochodowemu. We współczesnych relacjach pracowniczych pracodawcy oferują pracownikom całą gamę świadczeń, które leżą niejako wpół drogi między gratyfikacją (rzeczową czy w postaci usługi), przyznaną pracownikowi jako element wynagrodzenia za pracę, która jest objęta podatkiem dochodowym, a wymaganymi przez odpowiednie przepisy świadczeniami ze strony pracodawcy, które służą stworzeniu odpowiednich warunków pracy i które są zwolnione z tego podatku (art. 21 ust. 1 pkt 11 u.p.d.o.f.).”
Biorąc powyższe pod uwagę, Trybunał Konstytucyjny wyodrębnił kryterium świadczeń objętych podatkiem dochodowym w rozumieniu art. 12 ust. 1 i art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. Za przychód pracownika mogą być uznane takie świadczenia, które:
1) zostały spełnione za zgodą pracownika (skorzystał z nich w pełni dobrowolnie)
2) zostały spełnione w jego interesie (a nie w interesie pracodawcy) i przyniosły mu korzyść w postaci powiększenie aktywów lub uniknięcie wydatku, który musiałby ponieść,
3) korzyść ta jest wymierna i przypisana indywidualnemu pracownikowi (nie jest dostępna w sposób ogólny dla wszystkich podmiotów).
Jednakże pomimo jednolitej obecnie linii orzeczniczej sądów administracyjnych, opartej na ww. wyroku TK, nadal istnieją w tym zakresie znaczące rozbieżności pomiędzy stanowiskami sądów administracyjnych i organów podatkowych. Dla przykładu można wskazać, iż zdaniem niektórych organów podatkowych, korzystanie przez pracownika zatrudnionego na podstawie umowy o pracę w której zaznaczono, iż wykonuje on pracę w terenie (tzw. pracownika mobilnego), z noclegu zapewnionego przez pracodawcę, jest przychodem pracownika. Tymczasem nie ulega wątpliwości, iż świadczenie to jest podyktowane wyłącznie interesem pracodawcy i nie stanowi ono przychodu pracownika. Taką linię orzeczniczą potwierdził ostatnio chociażby WSA w Poznaniu, w wyroku z dnia 17 września 2015 r. (I SA/Po 266/15). Taką też interpretację przyjęło Ministerstwo Finansów w odpowiedzi na pismo rzecznika praw obywatelskich z 07 maja 2015 r. (V.511.981.2014.EG) gdzie wskazano, iż „zapewnienie przez pracodawcę noclegu dla pracowników mobilnych nie stanowi przychodu dla pracownika.” Ponieważ jednak w interpretacjach podatkowych wciąż dominuje pogląd, że w wyżej opisanym przypadku należy rozpoznać przychód po stronie pracownika, pracodawcy i pracownicy zmuszani są do dochodzenia swoich praw w sądzie, poprzez zaskarżanie negatywnych interpretacji podatkowych.
Joanna Bacior
Radca prawny