Zmiany w kodeksie postępowania cywilnego odpowiedzią na rozwój technologii
Ostatnimi czasy weszło w życie wiele zmian w kodeksie postępowania cywilnego, które częściowo są spowodowane koniecznością dostosowania funkcjonowania polskiego sądownictwa do rozwoju technologicznego. Trzeba zauważyć, że niemalże z każdym dniem wzrasta liczba obszarów naszego życia, w których możemy załatwić wiele spraw przez Internet czy poprzez wykorzystanie innych środków teleinformatycznych. Najnowsza nowelizacja przepisów regulujących prowadzenie przed sądami powszechnymi, postępowań sądowych w sprawach cywilnych, będąca odpowiedzią na podążanie za zmianami technologicznymi, miała miejsce w dniu 08 września 2016 r.
Ciekawą zmianą, o której mowa powyżej, jest możliwość dokonywania przez Sąd zawiadomienia o rozprawie za pomocą chociażby telefonu.
Zgodnie z dodanym art. 1491 „Sąd może wzywać strony, świadków, biegłych lub inne osoby w sposób, który uzna za najbardziej celowy, z pominięciem sposobów doręczeń przewidzianych w rozdziale 2, jeżeli uzna to za niezbędne do przyspieszenia rozpoznania sprawy. Wezwanie dokonane w ten sposób wywołuje skutki przewidziane w niniejszym kodeksie, jeżeli jest niewątpliwe, że doszło ono do wiadomości adresata w terminach określonych w art. 149 § 2.”
Do tej pory zasadą było doręczanie wezwań drogą pocztową za pomocą listów poleconych. Omawiany w tym artykule sposób wydaje się jednak zasadny w sytuacjach nagłych, i jak wskazuje ustawa, miałby sprzyjać przyśpieszeniu prowadzenia spraw sądowych.
Pozostając przy kwestii doręczeń, należy wskazać, że nowelizacja art. 132 par. 1 k.p.c. wprowadza duże ułatwienie przy doręczeniu pism procesowych pomiędzy profesjonalnymi pełnomocnikami. W nowym brzmieniu przedstawia się to następująco: „W toku sprawy adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy oraz radca Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa doręczają sobie nawzajem bezpośrednio odpisy pism procesowych z załącznikami. W treści pisma procesowego wniesionego do sądu zamieszcza się oświadczenie o doręczeniu odpisu pisma drugiej stronie albo o jego nadaniu przesyłką poleconą. Pisma, niezawierające powyższego oświadczenia, podlegają zwrotowi bez wzywania do usunięcia tego braku.” Nie będzie więc już zatem konieczności dołączania potwierdzenia nadania pisma do pisma kierowanego do sądu, a wystarczyć będzie samo oświadczenie, że takie pismo zostało wysłane.
Warto zaznaczyć, że dużą nowością jest zgoda na rejestrowanie dźwięku podczas posiedzenia. Zgodnie z art. 1621 k.p.c. „sąd na wniosek strony wyraża zgodę na utrwalanie przez nią przebiegu posiedzenia za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie wzgląd na prawidłowość postępowania.” Należy zaznaczyć, że do tej pory strony nie miały takiej możliwości. Wprawdzie w momencie, kiedy rozprawa była nagrywana, strona miała prawo wglądu do akt i odsłuchania protokołu, jednak nie miała możliwości dokonywania nagrań „na własną rękę”.
Ostatnie nowelizacje wprowadzają także możliwość wnoszenia pism drogą elektroniczną. Do tej pory drogą elektroniczną rozpatrywane było elektroniczne postępowanie upominawcze. Teraz możliwość taka zostanie przeniesiona na inne sprawy cywilne. Oczywiście nie będzie tutaj przymusu korzystania z takiej formy procedowania. Ustawodawca pozostawia stronom postępowań sądowych możliwość wyboru pomiędzy tradycyjną do tej pory stosowaną formą pisemną, a formą elektroniczną.
Warto jednak zaznaczyć, że nie ma możliwości korzystania w trakcie trwania postępowania z dwóch trybów jednocześnie. Brzmienie art. 125 § 21 k.p.c. wskazuje, że „jeżeli przepis szczególny tak stanowi albo dokonano wyboru wnoszenia pism procesowych za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, pisma procesowe w tej sprawie wnosi się wyłącznie za pośrednictwem systemu teleinformatycznego. Pisma niewniesione za pośrednictwem systemu teleinformatycznego nie wywołują skutków prawnych, jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma do sądu, o czym sąd poucza wnoszącego pismo”. Samowolna zmiana trybu skutkować będzie nieuwzględnieniem pisma w toku postępowania. Warto jednak zaznaczyć, że istnieje możliwość zmiany tego trybu. Zgodnie z § 24 tego artykułu „Oświadczenie o wyborze lub rezygnacji z wyboru wnoszenia pism procesowych za pośrednictwem systemu teleinformatycznego składa się za pośrednictwem tego systemu. Oświadczenie to jest wiążące tylko w stosunku do osoby, która je złożyła.”
Warto przy tym udzielić również odpowiedzi na pytanie, od kiedy będzie można składać pisma do sądu drogą elektroniczną? Wszystko to zależy, kiedy Sądy wprowadzą odpowiednie systemy umożliwiające wybór takiego sposobu działania.
Istotną zmianą z punktu przyśpieszenia rozpatrywanych spraw wydaje się zmiana art. 151 k.p.c. Przepisem tym wprowadzono bowiem możliwość przeprowadzenia posiedzenia jawnego przy zastosowaniu np. wideokonferencji. Zmiana ta jest niewątpliwie korzystna, chociażby ze względu na możliwość przeprowadzenia posiedzenia w sytuacjach, kiedy z uwagi na odległość pomiędzy miejscem zamieszkania uczestnika postępowania, a Sądem, osobiste uczestnictwo w posiedzeniu byłoby znacznie utrudnione.
„§ 1. Posiedzenia sądowe odbywają się w budynku sądowym, a poza tym budynkiem tylko wówczas, gdy czynności sądowe muszą być wykonane w innym miejscu albo gdy odbycie posiedzenia poza budynkiem sądowym ułatwia przeprowadzenie sprawy lub przyczynia się znacznie do zaoszczędzenia kosztów.
§ 2. Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia jawnego przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających jego przeprowadzenie na odległość. W takim przypadku uczestnicy postępowania mogą brać udział w posiedzeniu sądowym, gdy przebywają w budynku innego sądu, i dokonywać tam czynności procesowych, a przebieg czynności procesowych transmituje się z sali sądowej sądu prowadzącego postępowanie do miejsca pobytu uczestników postępowania oraz z miejsca pobytu uczestników postępowania do sali sądowej sądu prowadzącego postępowanie.”
Powyżej przedstawione zmiany wydają się korzystne z punktu widzenia sprawności działania wymiaru sprawiedliwości. Teoretycznie mają one przyśpieszyć i ułatwić prowadzenie postępowań, jednak jak zawsze wszystko okaże się w praktyce.