Zmiany w prawie spadkowym – zasadą dziedziczenie z dobrodziejstwem inwentarza
W dniu 18 października 2015 r. weszły w życie istotne zmiany przepisów z punktu widzenia spadkobierców. Od tej właśnie daty obowiązują przepisy zmieniające sposób przyjęcia spadku, w przypadku braku złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku w wymagalnym do tego terminie. Sam termin do złożenia takiego oświadczenia, uregulowany w art. 1015 § 1 kodeksu cywilnego, nie uległ zmianie i pozostał w dotychczasowym brzmieniu: „Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania.” Dalej do skutecznego złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku wymagane jest zachowanie sześciomiesięcznego terminu.
Jednak zmianie uległa sytuacja, w której spadkobierca nie dochował tego terminu i nie złożył oświadczenia o sposobie przyjęcia lub odrzucenia spadku. Do tej pory (tj. przed dniem 18 października 2015 r.) w takim przypadku zgodnie z § 2 omawianego przepisu „Brak oświadczenia spadkobiercy w powyższym terminie jest jednoznaczny z prostym przyjęciem spadku. Jednakże gdy spadkobiercą jest osoba niemająca pełnej zdolności do czynności prawnych albo osoba, co do której istnieje podstawa do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia, albo osoba prawna, brak oświadczenia spadkobiercy w terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza”. Oznaczało to nic innego, jak odziedziczenie całości przypadającego spadkobiercy spadku, tj. zarówno składników majątkowych przysparzających np. oszczędności, nieruchomości itp., jak i wszelkich zobowiązań, które obciążały spadkodawcę. Taka sytuacja prowadzić mogła do zadłużenia spadkobiercy, gdyż obciążenia często przewyższały wartość odziedziczonego majątku. W takich przypadkach wielokrotnie zdażało się, iż osoby nie zdające sobie sprawy z konieczności złożenia stosownego oświadczenia, zamiast majątku dziedziczyły długi, które zobowiązane były spłacać.
Natomiast od dnia 18 października 2015 r. brzmienie § 2 art. 1015 kodeksu cywilnego jest następujące: „Brak oświadczenia spadkobiercy w terminie określonym w § 1 jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.” Jest to zapis korzystniejszy dla spadkobierców, gdyż długi dziedziczone będą tylko do wartości odziedziczonego majątku. Jeśli długi spadkowe przewyższają wartość odziedziczonego majątku, to nie będą podlegały dziedziczeniu w tej wartości która przewyższa wartość odziedziczonego majątku. Dla przykładu: dziedzicząc majątek o wartości 20.000 zł wraz z długami o wartości 50.000 zł, tak naprawdę dziedziczymy 20.000 zł majątku i 20.000 zł długów.
Nowelizacja ustawy wprowadza także nowe uregulowania odnoszące się do odpowiedzialności za długi spadkowe. Wynika to przede wszystkim ze zmiany art. 1015 kodeksu cywilnego. W art. 1031 i n. kodeksu cywilnego znajdujemy między innymi zapisy dotyczące sporządzenia wykazu inwentarza, którego instytucja wprowadzona została właśnie na potrzeby zmian w prawie spadkowym. Art. 10312 k.c. wskazuje, że wzór wykazu inwentarza określi Minister Sprawiedliwości w drodze rozporządzenia, jednak wymienia elementy, które będą się w nim znajdowały. Nowością jest także to, że wykaz inwentarza możemy złożyć przed sądem lub notariuszem. Złożony przed notariuszem wykaz objęty zostaje protokołem. W sytuacji kiedy z czasem, ujawnią się nowe przedmioty spadku, spadkobierca zobowiązany będzie uzupełnić wcześniej sporządzony wykaz.
Opisaną powyżej nowelizację należy uznać za pożyteczną i wychodzącą na przeciw słusznym interesom spadkobierców. Zmiany te stanowią usystematyzowanie prawa, ale i pogłębienie zasady lojalności wobec tych, do których prawo spadkowe będzie znajdowało zastosowanie. Od dnia 18 października 2015 r. brak bowiem obaw przyszłych spadkobierców o to, że niespodziewanie mogą stać się dłużnikami wierzycieli swoich spadkodawców w takim zakresie, który sprawi, iż staną się niewypłacalni i będą odczuwać dolegliwości postępowań egzekucyjnych ponad odziedziczoną wartość majątku spadkowego.
Natalia Bielińska
Radca prawny